Projekt MF: szersza odpowiedzialność zarządu za podatki

Autor: Kancelaria PLA.partners

Ministerstwo Finansów przedstawiło projekt zmian zasad odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych za zaległości podatkowe. Pretekstem są wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawach Adjak i Genzyński, w których Trybunał wskazał na konieczność wzmocnienia prawa do obrony. Skutek projektu jest jednak szerszy i niejednoznacznie korzystny dla zarządzających. Obok elementów rzeczywiście wzmacniających obronę zmienia się sama konstrukcja odpowiedzialności, rośnie krąg potencjalnie odpowiedzialnych i pojawia się nowa, ocenna instytucja należytej staranności. Eksperci PLA.partners podsumowują kierunek zmian i ich praktyczne konsekwencje.

Co zmienia projekt MF w odpowiedzialności członków zarządu

Projekt odchodzi od dotychczasowej konstrukcji opartej na obowiązku zgłoszenia upadłości. Zastępuje ją modelem, w którym członek zarządu uwalnia się od odpowiedzialności, wykazując dochowanie należytej staranności w pełnieniu obowiązków lub w faktycznym zarządzaniu spółką. Alternatywą jest wykazanie, że przed wszczęciem postępowania osoba podjęła działania, które doprowadziły do zmniejszenia zaległości w przeważającej części. Ciężar dowodu spoczywa na osobie zarządzającej.

Kim jest osoba zarządzająca w nowych przepisach

Krąg potencjalnie odpowiedzialnych zostaje istotnie poszerzony. Obok formalnych członków zarządu, dyrektorów zarządzających prostej spółki akcyjnej, pełnomocników i wspólników spółek w organizacji, przepisy obejmują osoby, które „faktycznie, bezpośrednio lub pośrednio, wykonują w spółce kompetencje właściwe” osobom zarządzającym. Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, zwraca uwagę, że przy tak szeroko zakreślonej definicji w polu ryzyka znajdą się prokurenci, kierownicy działów, wpływowi udziałowcy, członkowie rad nadzorczych oddelegowani do reprezentacji oraz osoby pośrednio kierujące spółką w grupach kapitałowych.

Czym jest należyta staranność w projektowanych przepisach

Standard należytej staranności wymaga od osoby zarządzającej posiadania kwalifikacji odpowiednich do pełnienia funkcji, przyjęcia odpowiedzialności za ogół spraw spółki oraz wdrożenia w spółce skutecznego ładu organizacyjnego gwarantującego prawidłowość obowiązków podatkowych. To pojęcie ocenne, którego praktyczne brzegi wyznaczy dopiero orzecznictwo. W praktyce zespołu PLA.partners brak orzeczniczej mapy oznacza, że przez kilka pierwszych lat po wejściu w życie nowych przepisów ocena tej staranności będzie wysoce nieprzewidywalna.

Wzmocnienie pozycji procesowej osoby zarządzającej

Projekt wprowadza również elementy pozytywne dla zarządzających. Osoba zarządzająca uzyskuje prawo do samodzielnego kwestionowania ustaleń faktycznych i prawnych z postępowania wymiarowego prowadzonego wobec spółki, w którym nie uczestniczyła. Otrzymuje też prawo dostępu do akt tego postępowania, z poszanowaniem praw spółki i osób trzecich. To realna zmiana, która odpowiada na linię TSUE i wzmacnia obronę zarządzających przed wybiórczym wykorzystywaniem dowodów z postępowania wobec spółki.

Zabezpieczenie majątku osoby zarządzającej w trakcie postępowania

Obok wzmocnienia obrony projekt zawiera elementy istotnie pogarszające sytuację zarządzających. Organ podatkowy uzyskuje uprawnienie do wydania decyzji zabezpieczającej już w trakcie postępowania w sprawie odpowiedzialności, jeszcze przed wydaniem decyzji końcowej. Przesłanką jest uzasadniona obawa niewykonania zobowiązania. Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, podkreśla, że w praktyce takie uprawnienie bywa stosowane szeroko i w zasadzie eliminuje element zaskoczenia procesowego po stronie osoby zarządzającej, jednocześnie ograniczając jej zdolność do dysponowania majątkiem.

Wydłużenie terminu wydania decyzji do siedmiu lat

Termin na wydanie decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej zostaje wydłużony z pięciu do siedmiu lat. Wydłużenie tworzy nową przestrzeń niepewności dla zarządzających, którzy w tym okresie pozostają w stanie potencjalnej ekspozycji. Na poziomie systemowym budzi to wątpliwość co do spójności z innymi terminami przedawnienia w prawie podatkowym oraz z obowiązkami przechowywania dokumentacji.

Co projekt zmienia dla właściciela firmy

Z perspektywy właściciela firmy projekt rozszerza krąg osób, które mogą odpowiadać za zaległości podatkowe spółki, i zwiększa znaczenie dokumentacji zarządczej. Pojęcie „faktycznego zarządzania” obejmuje również osoby z dalszego planu, w tym sukcesorów, byłych członków zarządu, doradców operacyjnych i członków rodziny aktywnie wpływających na decyzje spółki. Projektowane zmiany realnie zmieniają ramę odpowiedzialności w polskich firmach rodzinnych i grupach kapitałowych.

Skutki prawne i biznesowe dla zarządu i właściciela

• przeniesienie ciężaru dowodu wykazania braku winy na osobę zarządzającą
• istotne rozszerzenie definicji osoby zarządzającej, obejmujące osoby faktycznie kierujące spółką
• pojawienie się nowej, ocennej przesłanki należytej staranności
• prawo do samodzielnego kwestionowania ustaleń z postępowania wymiarowego wobec spółki
• prawo dostępu do akt postępowania prowadzonego wobec spółki
• możliwość zabezpieczenia majątku zarządzającego w trakcie postępowania o jego odpowiedzialności
• wydłużenie terminu na wydanie decyzji o odpowiedzialności do siedmiu lat
• istotne zwiększenie ryzyka osobistego dla prokurentów, dyrektorów i wpływowych wspólników

Możliwe działania, plan dla zarządu i właściciela

• przeprowadzić audyt grona osób, które w spółce wykonują kompetencje zarządcze, formalnie i faktycznie
• wdrożyć standard dokumentowania decyzji zarządczych spełniający przesłankę należytej staranności
• ustanowić procedurę identyfikacji i raportowania ryzyk podatkowych po stronie spółki
• ocenić ekspozycję członków rad nadzorczych, prokurentów i wspólników wpływowych
• przygotować politykę przechowywania dokumentacji z perspektywy nowego, siedmioletniego terminu
• rozważyć ubezpieczenie OC członka zarządu z uwzględnieniem nowych przesłanek odpowiedzialności
• przygotować scenariusz reakcji na potencjalne zabezpieczenie majątku w trakcie postępowania

Skontaktuj się z kancelarią PLA.partners

Potrzebujesz wsparcia prawnego lub indywidualnej analizy Twojej sprawy? Skontaktuj się z zespołem PLA.partners, pomożemy ocenić sytuację i zaproponujemy konkretne rozwiązania.