Odpowiedzialność członka zarządu – jak ograniczyć ryzyko

Autor: Kancelaria PLA.partners

Spółka z o.o. nie jest dla członka zarządu bezpiecznikiem absolutnym. Gdy egzekucja przeciwko spółce okazuje się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają osobiście za zobowiązania spółki, całym majątkiem prywatnym, solidarnie z pozostałymi członkami zarządu. Do tego dochodzi odpowiedzialność za zaległości podatkowe i karna skarbowa. Eksperci PLA.partners tłumaczą, kiedy odpowiedzialność powstaje, jak się z niej uwolnić i jakie elementy obniżają ryzyko już dziś.

Kiedy odpowiedzialność członka zarządu przechodzi z spółki na osobę

Odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki nie aktywuje się automatycznie. Wymaga dwóch warunków: niewypłacalności spółki i bezskutecznej egzekucji prowadzonej z jej majątku. Dopiero wtedy wierzyciel może pozwać członków zarządu osobiście. Konstrukcja ta jest subsydiarna, czyli zarząd odpowiada w drugiej kolejności, ale ta druga kolejność uruchamia się dziś relatywnie szybko, zwłaszcza w spółkach kapitałowo cienkich lub w branżach o niskiej marży.

Jak uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki

Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o upadłość lub wszczęto postępowanie restrukturyzacyjne, lub że brak zgłoszenia nie nastąpił z jego winy, albo że pomimo braku zgłoszenia wierzyciel nie poniósł szkody. Każda z tych przesłanek wymaga dokumentacji. Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, wskazuje, że w praktyce kluczowy jest moment zgłoszenia upadłości. Pomijanie pogarszającej się sytuacji finansowej i odkładanie decyzji „aż się ułoży” jest najczęstszą przyczyną przegranych sporów członków zarządu.

Dlaczego figuranci w zarządzie ponoszą takie samo ryzyko jak rzeczywiści zarządzający

Odpowiedzialność ponosi każdy członek zarządu ujawniony w rejestrze sądowym, niezależnie od tego, czy realnie uczestniczy w kierowaniu spółką. Pełnienie funkcji „dla uprzejmości”, „dla zachowania kontroli” albo bez faktycznego wpływu na działania spółki, nie chroni przed odpowiedzialnością. To istotne ostrzeżenie dla osób, które figurują w rejestrze w spółkach kogoś innego. Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, podkreśla, że samo wpisanie do rejestru, połączone z niewiedzą o stanie finansowym spółki, jest jednym z najgorszych połączeń dla osobistego ryzyka.

Odpowiedzialność za zaległości podatkowe i karna skarbowa

Niezależnie od cywilnej odpowiedzialności za zobowiązania spółki, członek zarządu ponosi odpowiedzialność za jej zaległości podatkowe. Może też zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej skarbowej, jeżeli nie dopilnuje terminowego składania deklaracji, zapłaty VAT lub składek ZUS. Konsekwencjami są grzywny, a w poważniejszych sytuacjach ograniczenie lub pozbawienie wolności. Te dwie ścieżki odpowiedzialności prowadzone są przez różne organy i mają różne reżimy procesowe.

Jak ograniczyć ryzyko jako członek zarządu

Pełne wyeliminowanie ryzyka nie jest możliwe, ale praktyka PLA.partners wskazuje kilka działań, które obniżają je istotnie. Monitorowanie płynności finansowej spółki, nie tylko salda konta, ale również struktury zobowiązań i terminów płatności, daje wczesny sygnał. Natychmiastowa konsultacja prawna przy objawach niewypłacalności pozwala wybrać odpowiednią ścieżkę: upadłość, restrukturyzację lub porozumienie z wierzycielami. Dokumentowanie decyzji zarządu daje materiał obronny w razie sporu. Ubezpieczenie OC członka zarządu (D&O) nie obejmuje zaległości podatkowych i ZUS, ale w cywilnych sporach z wierzycielami spółki bywa istotnym zabezpieczeniem.

Co właściciel firmy powinien wiedzieć o ryzyku zarządczym

Z perspektywy właściciela firmy ryzyko zarządcze jest dziś jednym z elementów składanego planu sukcesji i przekazywania spółki. Pełnienie funkcji członka zarządu przez najbliższych członków rodziny lub przez sukcesora wymaga uświadomienia osobie obejmującej rolę, jakie wiążą się z nią konsekwencje. To nie jest formalność. Dla zaplanowanej sukcesji właściwy moment formalnego objęcia zarządu i właściwy moment przekazania pełnomocnictw są częścią mapy odpowiedzialności w rodzinnej firmie.

Skutki prawne i biznesowe dla zarządu i wspólników

• osobista odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki w razie bezskuteczności egzekucji
• odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki oraz odpowiedzialność karna skarbowa
• ryzyko osobistych konsekwencji niezależne od tego, czy członek zarządu realnie zarządzał spółką
• konieczność natychmiastowej reakcji na sygnały niewypłacalności
• znaczenie momentu zgłoszenia upadłości dla obrony zarządu
• ograniczona ochrona z polisy D&O w zakresie zaległości publicznoprawnych
• wpływ zarządczego ryzyka na plan sukcesji firmy rodzinnej

Możliwe działania, plan dla członka zarządu i właściciela

• wdrożyć monitoring płynności i zobowiązań spółki na poziomie zarządu
• ustalić procedurę reakcji na objawy niewypłacalności z udziałem prawnika i doradcy
• nie obejmować funkcji członka zarządu w spółce, której kondycji nie znamy
• dokumentować decyzje zarządu wraz z uzasadnieniem i analizami
• weryfikować bieżący status w rejestrze sądowym, w tym wpisy historyczne
• rozważyć ubezpieczenie OC członka zarządu (D&O) i sprawdzić zakres polisy
• powiązać ryzyko zarządcze z planem sukcesji spółki rodzinnej

Skontaktuj się z kancelarią PLA.partners

Potrzebujesz wsparcia prawnego lub indywidualnej analizy Twojej sprawy? Skontaktuj się z zespołem PLA.partners, pomożemy ocenić sytuację i zaproponujemy konkretne rozwiązania.