Nieważne zbycie udziałów spółki z o.o. – brak obowiązku PIT

Autor: Kancelaria PLA.partners

Krajowa Informacja Skarbowa interpretacją z 17 czerwca 2026 r. potwierdziła stanowisko podatnika, w którym rozporządzenie udziałami spółki z o.o. przed wpisem podwyższenia kapitału zakładowego do rejestru przedsiębiorców nie kreuje przychodu w PIT, a podatnik, który przedwcześnie zadeklarował i zapłacił podatek od tej części transakcji, ma prawo do korekty deklaracji PIT-38 i żądania zwrotu nadpłaty. Rozstrzygnięcie precyzyjnie łączy reżim cywilny rozporządzania udziałami z momentem powstania przychodu w PIT. Eksperci PLA.partners podsumowują jego praktyczne znaczenie.

Co rozstrzygnęła KIS w sprawie zbycia udziałów przed wpisem podwyższenia kapitału

Sprawa dotyczyła wspólnika spółki z o.o., który zbył pakiet udziałów obejmujący część udziałów objętych w ramach podwyższenia kapitału zakładowego, zanim podwyższenie to zostało wpisane do rejestru przedsiębiorców. Cena za pełen pakiet została zapłacona w dniu zawarcia umowy, a podatnik wykazał całość uzyskanej kwoty jako dochód w deklaracji PIT-38. Dopiero później sąd rejestrowy dokonał wpisu podwyższenia kapitału. KIS potwierdziła, że umowa zbycia w części dotyczącej udziałów objętych w nierejestrowym jeszcze podwyższeniu jest bezwzględnie nieważna, a kwota otrzymana w odpowiadającej tej części wynagrodzenia jest nienależna i podlega zwrotowi.

Dlaczego rozporządzenie udziałami przed wpisem do rejestru jest nieważne

Polskie prawo spółek przewiduje sankcję bezwzględnej nieważności dla rozporządzenia udziałem dokonanego przed wpisem spółki kapitałowej do rejestru albo przed zarejestrowaniem podwyższenia kapitału zakładowego. Konstrukcja chroni pewność obrotu i odzwierciedla zasadę, że nowe udziały powstają dopiero z chwilą wpisu podwyższenia kapitału do rejestru. Próba zbycia takich udziałów przed wpisem jest czynnością bezwzględnie nieważną i nie wywołuje skutków prawnych po stronie nabywcy. W praktyce oznacza to, że wspólnik, który zawiera umowę zbycia obejmującą takie udziały, może skutecznie zbyć wyłącznie te udziały, których byt prawny jest już ujawniony w rejestrze.

Moment powstania przychodu z odpłatnego zbycia udziałów

Przychód z odpłatnego zbycia udziałów w spółce z o.o. powstaje w momencie przeniesienia na nabywcę własności udziałów. To moment cywilnoprawnej skuteczności przeniesienia, nie moment otrzymania zapłaty. Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, wskazuje, że to rozróżnienie ma istotne znaczenie praktyczne, bo w wielu transakcjach kapitałowych zapłata przekazywana jest przed faktycznym przeniesieniem własności udziałów albo równolegle z procedurami rejestrowymi, które często dopiero finalizują skuteczność czynności. Otrzymanie pieniędzy nie jest tożsame z powstaniem przychodu podatkowego, jeżeli sama czynność rozporządzająca jest nieważna.

Dlaczego nienależnie otrzymana kwota nie tworzy przychodu PIT

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, w którym przychód podatkowy musi mieć cechy definitywne i trwałe, czyli realnie i bezzwrotnie powiększać aktywa podatnika, którymi może rozporządzać jak właściciel. Kwota wypłacona na podstawie czynności bezwzględnie nieważnej tych cech nie ma. Skoro umowa w zakresie udziałów nieobjętych jeszcze wpisem do rejestru jest nieważna, a otrzymana kwota podlega zwrotowi nabywcy, nie sposób mówić o definitywnym powiększeniu majątku zbywcy. KIS potwierdziła, że taka kwota nie tworzy przychodu w PIT, nawet jeżeli faktycznie wpłynęła na konto podatnika. Przychód z tej części zbycia powstanie dopiero przy późniejszym, ważnym przeniesieniu udziałów.

Korekta deklaracji PIT-38 i prawo do zwrotu nadpłaty

Skutkiem powyższej kwalifikacji jest możliwość korekty deklaracji PIT-38 przez obniżenie podstawy opodatkowania o kwotę przypadającą na nieważną część transakcji oraz odpowiadającej jej kwoty zadeklarowanego podatku. Korekta dokonywana jest przez złożenie deklaracji korygującej, na ogólnych zasadach przewidzianych dla deklaracji podatkowych. Nadpłata powstaje z dniem zapłaty nienależnego podatku, podlega zaliczeniu z urzędu na poczet ewentualnych zaległości lub bieżących zobowiązań, a w braku takich zobowiązań podlega zwrotowi. Podatnik może też złożyć wniosek o zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych. Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, zwraca uwagę, że dla skutecznej korekty kluczowe jest spójne udokumentowanie powodu obniżenia podstawy opodatkowania, w tym zwrotu nienależnej kwoty albo jej potrącenia z wierzytelnością z tytułu późniejszej, ważnej umowy zbycia tych samych udziałów.

Co właściciel udziałów powinien sprawdzić przed transakcją zbycia

W praktyce zespołu PLA.partners ryzyko nieważności rozporządzenia udziałami przed wpisem do rejestru jest dziś realne w trzech typowych sytuacjach. Pierwsza: niedługo po objęciu udziałów w ramach podwyższenia kapitału, gdy strony nie czekają na wpis sądu rejestrowego. Druga: w transakcjach pakietowych obejmujących udziały już istniejące oraz udziały objęte w toku trwającego podwyższenia kapitału. Trzecia: w grupach kapitałowych, w których podwyższenia kapitału realizowane są równolegle z planowanymi transakcjami restrukturyzacyjnymi. Standardem ostrożności jest weryfikacja przed transakcją, czy wszystkie udziały będące przedmiotem umowy mają potwierdzony byt prawny w rejestrze przedsiębiorców, a w razie wątpliwości wstrzymanie zbycia tej części do momentu wpisu albo konstrukcja umowy z warunkiem zawieszającym.

Skutki prawne i biznesowe dla zbywcy i nabywcy udziałów

• bezwzględna nieważność rozporządzenia udziałami przed wpisem podwyższenia kapitału do rejestru przedsiębiorców
• brak przychodu w PIT z części transakcji obejmującej udziały dotknięte tą nieważnością
• prawo do korekty deklaracji PIT-38 in minus, gdy podatnik zadeklarował i zapłacił podatek od pełnej kwoty
• możliwość zaliczenia nadpłaty na zaległości, bieżące lub przyszłe zobowiązania, albo żądania zwrotu
• konieczność zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty na rzecz nabywcy, ewentualnie potrącenia z wierzytelnością z późniejszej ważnej umowy
• powstanie przychodu z tej części zbycia dopiero w momencie skutecznego przeniesienia udziałów po wpisie do rejestru
• znaczenie udokumentowania logiki cywilnoprawnej dla obrony korekty wobec organu podatkowego

Możliwe działania, plan dla zbywcy i nabywcy udziałów

• zweryfikować przed transakcją status wszystkich udziałów objętych umową w aktualnym odpisie z rejestru przedsiębiorców
• wstrzymać zbycie udziałów objętych w trwającym podwyższeniu kapitału do momentu wpisu sądu rejestrowego
• rozważyć konstrukcję umowy z warunkiem zawieszającym uzależniającym skuteczność od wpisu podwyższenia
• przy zbyciu pakietu mieszanego ustalić jednoznacznie, które udziały są objęte transakcją w danym etapie
• przy nieświadomym zbyciu udziałów dotkniętych nieważnością zaplanować zwrot nienależnej kwoty albo jej potrącenie z wierzytelnością z późniejszej ważnej umowy
• przygotować korektę deklaracji PIT-38 in minus z pełną dokumentacją cywilnoprawną powodu obniżenia podstawy
• zsynchronizować termin korekty z planowanym żądaniem zwrotu nadpłaty lub jej zaliczenia

Skontaktuj się z kancelarią PLA.partners

Potrzebujesz wsparcia prawnego lub indywidualnej analizy Twojej sprawy? Skontaktuj się z zespołem PLA.partners, pomożemy ocenić sytuację i zaproponujemy konkretne rozwiązania.