Darowizna w ratach w akcie notarialnym a SD-Z2 i podatek

Autor: Kancelaria PLA.partners

Krajowa Informacja Skarbowa interpretacją z 4 maja 2026 r. potwierdziła praktycznie istotną linię w zakresie podatku od spadków i darowizn. Darowizna pieniężna od członka najbliższej rodziny, rozłożona na raty i zawarta w formie aktu notarialnego, korzysta ze zwolnienia podatkowego, a obdarowany nie ma obowiązku zgłaszania ani całości darowizny, ani żadnej z jej rat formularzem SD-Z2. Eksperci PLA.partners podsumowują, co rozstrzygnięcie znaczy dla planowania sukcesyjnego rodzinnych przepływów majątkowych.

Co potwierdza KIS w sprawie darowizn rozłożonych na raty

Sprawa dotyczyła darowizny pieniężnej między rodzeństwem, zapisanej w akcie notarialnym z harmonogramem wypłat rozłożonym na raty. Dyrektor KIS jednoznacznie stwierdził, że darowizna pieniężna przekazywana w ratach przez członka najbliższej rodziny na podstawie umowy w formie aktu notarialnego podlega zwolnieniu z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn, a brak jest obowiązku zgłaszania każdej otrzymanej raty do urzędu skarbowego formularzem SD-Z2. To zdanie ustawia całą logikę rozstrzygnięcia.

Akt notarialny jako tytuł do zwolnienia bez zgłoszenia

Forma aktu notarialnego ma w tej konstrukcji znaczenie zasadnicze, nie tylko formalne. Po pierwsze, daje wymaganą formę dokumentowania darowizny pieniężnej między osobami z najbliższej rodziny, czyli z pierwszej grupy podatkowej (w analizowanej sprawie: rodzeństwo). Po drugie, wyłącza obowiązek dodatkowego zgłaszania nabycia naczelnikowi urzędu skarbowego formularzem SD-Z2. Notariusz, jako organ wykonujący czynność, sam realizuje obowiązki informacyjne wobec administracji skarbowej, dlatego obdarowany jest z nich zwolniony. Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, wskazuje, że to praktyczna przewaga aktu notarialnego nad formą pisemną zwykłą lub przelewem bez umowy, którą warto wykorzystywać świadomie w planowaniu rodzinnych przepływów.

Konsensualny charakter darowizny i moment powstania obowiązku podatkowego

Darowizna ma w polskim prawie charakter konsensualny, a nie realny. Oznacza to, że obdarowany nabywa całość przedmiotu darowizny w chwili zawarcia umowy, czyli w chwili sporządzenia aktu notarialnego. Wydanie przedmiotu darowizny nie jest warunkiem skuteczności umowy i pozostaje dla niej obojętne. Konsekwencja jest istotna podatkowo: obowiązek podatkowy powstaje w momencie aktu notarialnego, niezależnie od harmonogramu faktycznego transferu pieniędzy. Rozłożenie wypłat w czasie nie rozciąga obowiązku podatkowego ani nie wielokrotni momentu jego powstania.

Dlaczego raty nie wymagają osobnego zgłoszenia SD-Z2

Skoro całość darowizny jest nabywana w chwili aktu, raty są wyłącznie technicznym wykonaniem już zawartej umowy. Nie stanowią one odrębnych zdarzeń podatkowych. KIS w interpretacji wskazała wprost, że obdarowany nie jest zobowiązany do zgłoszenia nabycia darowizny ani odrębnego zgłaszania każdej raty darowizny otrzymanej na podstawie umowy w formie aktu notarialnego. To stanowisko zamyka praktyczną wątpliwość, która od lat budzi niepokój obdarowanych. Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, podkreśla, że ta linia jest spójna z wcześniejszymi rozstrzygnięciami i nie powinna być traktowana jako wyjątek, lecz jako utrwalona praktyka administracyjna.

Przekaz, podmiot trzeci i identyfikacja źródła środków

Najbardziej złożonym elementem analizowanej sprawy była konstrukcja, w której pieniądze nie były przekazywane bezpośrednio z rachunku darczyńcy, lecz przez podmiot trzeci, działający na podstawie umowy przekazu. Taki układ często rodzi obawy o uznanie czynności za odrębną z perspektywy podatkowej. KIS rozstrzygnęła to jednoznacznie: znaczenie ma ekonomiczne źródło środków, a nie techniczna droga ich przepływu. Jeżeli środki pochodzą z majątku darczyńcy, niezależnie od tego, kto technicznie wykonuje przelew, każda transza stanowi przesunięcie z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego. W praktyce zespołu PLA.partners konstrukcja przekazu bywa wykorzystywana w grupach kapitałowych i rodzinnych, w których środki najbliższego krewnego znajdują się w obrocie z podmiotami zależnymi.

Warunki zwolnienia z podatku od darowizn

Konstrukcja zwolnienia opiera się na trzech warunkach działających łącznie. Pierwszy: relacja rodzinna między stronami mieszcząca się w pierwszej grupie podatkowej (małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha). Drugi: odpowiednie udokumentowanie przepływu środków, w szczególności przelew na rachunek bankowy obdarowanego, który pozwala jednoznacznie zidentyfikować pochodzenie pieniędzy. Trzeci: spełnienie warunków formalnych, w tym właściwej formy umowy. Akt notarialny załatwia od razu element trzeci i częściowo drugi, bo czynność notarialna stanowi sama w sobie podstawę identyfikacji darczyńcy i obdarowanego.

Co planowanie sukcesyjne zyskuje na tej linii interpretacyjnej

Z perspektywy planowania sukcesyjnego rozstrzygnięcie ma trzy praktyczne konsekwencje. Pierwsza: akt notarialny staje się preferowaną formą darowizn pieniężnych w ratach, bo łączy bezpieczeństwo formalne z eliminacją obowiązków administracyjnych obdarowanego. Druga: harmonogram wypłat może być rozłożony w czasie elastycznie, bez ograniczeń podatkowych po stronie obdarowanego. Trzecia: konstrukcja umożliwia transfer środków przez podmioty trzecie, co bywa rozwiązaniem dla rodzinnych struktur kapitałowych, w których środki krewnego są ulokowane w spółkach. Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, wskazuje, że ta interpretacja realnie ułatwia projektowanie sukcesji bez konieczności rezygnacji z rat na rzecz jednorazowej darowizny tylko dla uproszczenia obowiązków podatkowych.

Skutki prawne i biznesowe dla darczyńcy i obdarowanego

• pełne zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla darowizny pieniężnej w ratach między najbliższą rodziną
• brak obowiązku zgłaszania SD-Z2 ani całości darowizny, ani poszczególnych rat, gdy umowa jest w formie aktu notarialnego
• powstanie obowiązku podatkowego w chwili sporządzenia aktu notarialnego, nie w chwili wypłat
• niezmienność charakteru darowizny mimo przekazywania środków przez podmiot trzeci na podstawie umowy przekazu
• wymóg przekazania środków na rachunek bankowy obdarowanego, by zapewnić transparentność źródła
• spójność tej linii interpretacyjnej z wcześniejszymi stanowiskami KIS, traktowana jako utrwalona praktyka

Możliwe działania, plan dla darczyńcy i obdarowanego

• zaplanować darowiznę pieniężną w ratach z udziałem notariusza, jeśli skala uzasadnia formę aktu notarialnego
• ustalić harmonogram wypłat w akcie notarialnym z uwzględnieniem realnych możliwości finansowych darczyńcy
• przekazywać środki wyłącznie na rachunek bankowy obdarowanego dla zachowania transparentności
• udokumentować ewentualny przekaz przez podmiot trzeci umową przekazu i ścieżką księgową
• włączyć darowiznę w ratach w plan sukcesyjny, w tym w połączeniu z innymi narzędziami (zachowek, fundacja rodzinna)
• monitorować linię interpretacyjną w przypadku istotnych zmian regulacyjnych

Skontaktuj się z kancelarią PLA.partners

Potrzebujesz wsparcia prawnego lub indywidualnej analizy Twojej sprawy? Skontaktuj się z zespołem PLA.partners, pomożemy ocenić sytuację i zaproponujemy konkretne rozwiązania.