Podział przez wyodrębnienie – pułapki podatkowe dla spółki

Autor: Kancelaria PLA.partners

Podział przez wyodrębnienie był pomyślany jako szybsza, bardziej elastyczna alternatywa dla aportu w restrukturyzacjach grup spółek. Od września 2023 r. funkcjonuje w polskim prawie spółek jako odrębny typ podziału, w którym spółka dzielona zachowuje byt prawny, a wyodrębniony majątek trafia do nowej lub przejmującej spółki w zamian za jej udziały. Nowelizacja CIT z 18 września 2025 r. miała zrównać go z aportem na gruncie podatkowym. W praktyce, w interpretacjach fiskusa, pojawia się skutek odwrotny: przychód bez kosztu, znacznie gorszy niż przy klasycznym aporcie, gdy wyodrębniany majątek nie stanowi zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Eksperci PLA.partners analizują pułapki tej konstrukcji.

Czym jest podział przez wyodrębnienie i czemu miał zastąpić aport

Podział przez wyodrębnienie pozwala przenieść z jednej spółki do drugiej zarówno aktywa, jak i pasywa w ramach jednej czynności, z sukcesją praw i obowiązków z mocy prawa. To istotna przewaga nad aportem, w którym pasywa nie przechodzą automatycznie, a sukcesja wymaga indywidualnych czynności. W zamian za przeniesiony majątek spółka dzielona otrzymuje udziały lub akcje spółki przejmującej. Konstrukcja stworzona została głównie na potrzeby reorganizacji grup spółek i wydzielania zorganizowanych segmentów działalności.

Co zmieniła nowelizacja CIT z 18 września 2025 r.

Nowelizacja miała zrównać skutki podatkowe podziału przez wyodrębnienie ze skutkami aportu. Do przepisu o rozpoznawaniu przychodu z wkładu niepieniężnego dopisano przypadek otrzymania wkładu w wyniku podziału przez wyodrębnienie. Konstrukcja techniczna budziła wątpliwości od początku, bo zapomniano o lustrzanej zmianie przepisu o kosztach uzyskania przychodu z aportu. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej rozwinął ten ślad w serii interpretacji, w których wskazał, że przepis kosztowy nadal odwołuje się wyłącznie do wkładu niepieniężnego i nie obejmuje podziału przez wyodrębnienie.

Kiedy przy podziale przez wyodrębnienie powstaje przychód

W aporcie przychód powstaje co do zasady po stronie wnoszącego, ale na poziomie spółki przejmującej obowiązuje wyłączenie z przychodów. W podziale przez wyodrębnienie, zgodnie z linią interpretacji KIS, przychód powstaje po stronie spółki przejmującej, jako równowartość rynkowa otrzymanego wkładu. Gdy przenoszony majątek stanowi zorganizowaną część przedsiębiorstwa, ryzyko podatkowe jest ograniczone w ramach reżimu neutralnościowego. Problem pojawia się, gdy wyodrębniany majątek nie spełnia kryteriów zorganizowanej części przedsiębiorstwa.

Dlaczego przychód może pojawić się dwukrotnie

W przypadku, gdy przenoszone składniki nie są zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa, KIS dopuszcza powstanie przychodu po obu stronach. Po stronie spółki dzielonej jako wartość rynkowa składników przeniesionych do spółki przejmującej. Po stronie spółki przejmującej jako wartość otrzymanego wkładu, nie niższa niż wartość rynkowa. To podwójne ujęcie nie ma odpowiednika w klasycznym aporcie, w którym po stronie przejmującej obowiązuje wyłączenie z przychodów. Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, wskazuje, że dla restrukturyzacji grup spółek to istotne ryzyko, którego nie da się rozwiązać samym brzmieniem dokumentów korporacyjnych.

Problem braku możliwości rozpoznania kosztu uzyskania przychodu

Najpoważniejszą pułapką pozostaje brak korespondującego przepisu kosztowego. Przepis odsyłający do wartości historycznej wkładu niepieniężnego nie został rozszerzony na podział przez wyodrębnienie. W rezultacie spółka, która otrzymała wkład w drodze podziału przez wyodrębnienie, rozpoznaje przychód bez możliwości pomniejszenia o koszt podatkowy. To skutek diametralnie różny od aportu, w którym wartość historyczna wkładu daje stronie wnoszącej i przejmującej spójne ramy podatkowe. Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, zwraca uwagę, że luka kosztowa jest dziś najmocniejszym argumentem przeciw stosowaniu podziału przez wyodrębnienie poza scenariuszem zorganizowanej części przedsiębiorstwa.

Kiedy wyodrębnienie nadal się opłaca, a kiedy lepiej wybrać aport

Podział przez wyodrębnienie pozostaje atrakcyjny tam, gdzie przedmiotem przeniesienia jest zorganizowana część przedsiębiorstwa, a kluczowa jest automatyczna sukcesja praw i obowiązków, w tym kontraktów, koncesji oraz pozwoleń. W pozostałych sytuacjach koszt podatkowy może przeważyć nad korzyściami operacyjnymi. W praktyce zespołu PLA.partners decyzja o wyborze podziału przez wyodrębnienie albo aportu poprzedzana jest dziś rozbudowaną analizą: kwalifikacją zorganizowanej części przedsiębiorstwa, mapą sukcesji praw, kalkulacją podatkową obu wariantów i oceną ryzyka kwestionowania kwalifikacji przez fiskusa.

Skutki prawne i biznesowe dla spółki i grupy kapitałowej

• ryzyko podwójnego rozpoznania przychodu, gdy przenoszony majątek nie jest zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa
• brak korespondującego przepisu kosztowego dla podziału przez wyodrębnienie
• ekspozycja na linię interpretacyjną KIS niekorzystną dla spółki przejmującej
• przewaga aportu w sytuacjach, w których kluczowa jest neutralność podatkowa
• utrzymana atrakcyjność wyodrębnienia tylko w scenariuszu zorganizowanej części przedsiębiorstwa
• konieczność spójnej kwalifikacji przenoszonego majątku przed wyborem trybu reorganizacji
• ryzyko sporu z organami podatkowymi w sytuacjach granicznych co do zorganizowanej części przedsiębiorstwa

Możliwe działania, plan dla spółki i zarządu

• zweryfikować kwalifikację przenoszonego majątku pod kątem zorganizowanej części przedsiębiorstwa
• skalkulować skutki podatkowe podziału przez wyodrębnienie i aportu w wariantach równoległych
• zaplanować strukturę reorganizacji w sposób minimalizujący ryzyko podwójnego przychodu
• udokumentować rzeczywiste przesłanki gospodarcze reorganizacji
• ocenić celowość rozszerzenia zakresu wyodrębnianego majątku, by spełnił kryteria zorganizowanej części przedsiębiorstwa
• rozważyć aport jako bezpieczniejszy wariant tam, gdzie kwalifikacja zorganizowanej części przedsiębiorstwa jest sporna
• przygotować scenariusz reakcji na ewentualne kwestionowanie kwalifikacji przez organy podatkowe

Skontaktuj się z kancelarią PLA.partners

Potrzebujesz wsparcia prawnego lub indywidualnej analizy Twojej sprawy? Skontaktuj się z zespołem PLA.partners, pomożemy ocenić sytuację i zaproponujemy konkretne rozwiązania.