Ochrona dobrego imienia i renomy firmy – co przedsiębiorca może zrobić

Autor: Kancelaria PLA.partners

Rozpowszechnianie fałszywych informacji o przedsiębiorcy, podważanie zaufania do niego, zniechęcanie pracowników i kontrahentów do współpracy potrafią uderzyć w firmę mocniej niż spór o pieniądze. Pierwszą i najszerszą podstawą obrony pozostaje ochrona dóbr osobistych. PLA.partners na co dzień wspiera właścicieli firm, których reputacja stała się celem ataku.

Czym jest dobre imię i renoma firmy w świetle prawa

Dobrym imieniem firmy jako osoby prawnej jest jej dobra sława, reputacja i zaufanie potrzebne do prawidłowego funkcjonowania. Łączy się je z opinią, jaką o przedsiębiorcy mają inne osoby ze względu na zakres jego działalności. Pod uwagę bierze się nie tylko renomę wypracowaną dotychczasową działalnością, ale i renomę domniemaną, przysługującą firmie od chwili jej powstania. Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, wskazuje, że dobra sława firmy podlega ochronie od momentu jej powstania, niezależnie od stażu rynkowego.

Do dóbr osobistych firmy zalicza się obok dobrego imienia także prawo do klienteli, rozumiane jako prawo do normalnych relacji z grupą podmiotów, które stały się punktem odniesienia dla jej aktywności. Naruszeniem jest również zakłócenie czerpania zysku z prowadzonej działalności, jeżeli wiąże się z godzeniem w dobre imię firmy.

Kiedy atak na członka zarządu lub pracownika narusza dobra firmy

Negatywne wypowiedzi o osobach wchodzących w skład organów firmy, a nawet o jej pracownikach, mogą prowadzić do naruszenia dobrego imienia samej firmy. Dotyczy to zwłaszcza zarzutów przypisujących członkom zarządu niewłaściwe postępowanie, jeżeli mogą one prowadzić do utraty zaufania potrzebnego do prawidłowego funkcjonowania firmy. Naruszenie dobra osobistego firmy dotyka jej jako całości, czyli wszystkich osób w niej zatrudnionych, a nie tylko wybranych osób fizycznych.

Nie każdy atak na człowieka jest jednak automatycznie atakiem na firmę. Naruszenie dóbr osobistych osoby fizycznej związanej ze spółką co do zasady nie jest jeszcze naruszeniem dóbr samej spółki, choć możliwe są sytuacje, w których zarzut wobec konkretnej osoby obiektywnie uderza także w przedsiębiorcę. W praktyce każde zachowanie trzeba świadomie rozdzielić: co narusza dobra osobiste człowieka, a co godzi w dobra firmy jako uczestnika obrotu.

Czy wypowiedź musi być publiczna, by naruszyć dobre imię firmy

Publiczny charakter wypowiedzi co do zasady nie jest konieczną przesłanką naruszenia dobra osobistego. Wyjątkiem pozostaje ujawnienie danych i informacji objętych sferą prywatności. Oznacza to, że nieprawdziwe i zniesławiające zarzuty mogą naruszać dobre imię firmy nawet wtedy, gdy nie dotrą do osób trzecich ani nie zostaną przez nie odebrane. Dla przedsiębiorcy jest to istotne, ponieważ obrona nie zależy od tego, czy atak zdążył już rozejść się po rynku.

Jakie roszczenia przysługują firmie za naruszenie dobrego imienia

Firma, której dobro osobiste zostało zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. Gdy do naruszenia już doszło, może domagać się dopełnienia czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Dostępne jest również żądanie zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny, a jeżeli naruszenie wyrządziło szkodę majątkową, także jej naprawienia na zasadach ogólnych.

Eksperci PLA.partners zwracają uwagę, że katalog środków pozwala łączyć cel niemajątkowy, czyli usunięcie skutków i przywrócenie reputacji, z celem majątkowym w postaci rekompensaty. Możliwość przyznania sumy na cel społeczny obejmuje także firmy działające jako osoby prawne. Sama dopuszczalność zadośćuczynienia pieniężnego na rzecz osoby prawnej pozostaje przedmiotem rozbieżności orzeczniczych, choć w praktyce dominuje pogląd dopuszczający takie roszczenie, gdy naruszenie godzi w dobre imię firmy.

Na kim spoczywa ciężar dowodu w sprawie o naruszenie renomy

Rozkład ciężaru dowodu jest korzystny dla pokrzywdzonej firmy. To powód musi wykazać, że doszło do zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego, natomiast bezprawność sankcjonowanego zachowania jest domniemywana. Ciężar przełamania tego domniemania spoczywa na sprawcy: aby zwolnić się z odpowiedzialności, musi udowodnić, że jego zachowanie nie nosiło cech bezprawności.

Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, podkreśla, że pokrzywdzony nie musi dowodzić niezgodności zachowania sprawcy z prawem lub zasadami współżycia społecznego. To po stronie sprawcy leży wykazanie okoliczności, które w danej sytuacji uchylają ocenę jego postępowania jako bezprawnej ingerencji w dobra firmy.

Co trzeba wykazać, by skutecznie chronić renomę firmy

Skuteczność sprawy zależy od precyzji. Za każdym razem istotne jest wykazanie, jakie konkretnie twierdzenia padły, do kogo dotarły i dlaczego obiektywnie godziły w reputację przedsiębiorcy. Ogólne odczucie, że firma jest oczerniana, nie wystarczy: potrzebny jest udokumentowany, możliwy do oceny materiał. Im wcześniej przedsiębiorca zabezpieczy dowody wypowiedzi i ich obiegu, tym mocniejsza jest jego pozycja procesowa.

Skutki prawne i biznesowe dla firmy

• renoma firmy podlega ochronie już od chwili jej powstania, również wtedy, gdy przedsiębiorca dopiero rozpoczyna działalność na rynku;
• zarzuty kierowane wobec członków zarządu lub pracowników mogą uzasadniać roszczenia samej firmy, jeżeli obiektywnie godzą w jej dobre imię;
• dla ochrony dóbr osobistych nie zawsze jest konieczne, aby naruszenie dotarło do osób trzecich; wyjątek może dotyczyć sytuacji związanych z ujawnieniem informacji należących do sfery prywatności;
• domniemanie bezprawności powoduje, że to sprawca musi wykazać, iż jego działanie było zgodne z prawem;
• dostępne roszczenia mogą obejmować usunięcie skutków naruszenia, zadośćuczynienie oraz naprawienie szkody majątkowej.

Możliwe działania, plan dla właściciela firmy

• zabezpieczyć dowody, w szczególności treść wypowiedzi, datę jej publikacji, kanał komunikacji oraz możliwy krąg odbiorców;
• ocenić, czy zarzut narusza dobra konkretnej osoby, dobre imię firmy, czy oba te dobra jednocześnie;
• dobrać roszczenia do celu działania, czyli zatrzymania naruszeń, usunięcia ich skutków albo uzyskania rekompensaty finansowej;
• przygotować żądanie złożenia oświadczenia o właściwej treści i formie, dostosowanej do kanału, w którym doszło do ataku;
• rozważyć także równoległe podstawy ochrony, zwłaszcza jeżeli spór ma kontekst gospodarczy.

Skontaktuj się z kancelarią PLA.partners

Potrzebujesz wsparcia prawnego lub indywidualnej analizy Twojej sprawy? Skontaktuj się z zespołem PLA.partners, pomożemy ocenić sytuację i zaproponujemy konkretne rozwiązania.