Rozdzielność majątkowa i podział majątku 

Zawarcie związku małżeńskiego to jedna z ważniejszych decyzji w życiu. Ważne by przy jej podejmowaniu przemyśleć również kwestię przyszłych finansów wspólnych, przenalizować wszelkie ryzyka i konsekwencje. W niniejszym artykule omówione zostaną podstawowe kwestie związane z ustrojami majątkowymi w małżeństwie oraz majątkiem wspólnym i osobistym.

Ustroje majątkowe małżeńskie – rodzaje

Polskie prawo przewiduje:

• ustawowy ustrój majątkowy – wspólność majątkową małżeńską
• umowny ustrój majątkowy.

Ustawowy ustrój majątkowy – wspólność majątkowa małżeńska

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Majątek osobisty każdego z małżonków

Do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

• przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,
• przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,
• prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,
• przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,
• prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
• przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,
• wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,
• przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,
• prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,
• przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Majątek wspólny małżonków

Do majątku wspólnego należą w szczególności:

• pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
• dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,
• środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,
• kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie prowadzonym przez ZUS w ramach konta ubezpieczonego, na którym ewidencjonuje się informacje o zwaloryzowanej wysokości wpłaconych składek,
• środki zgromadzone na koncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1238 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie ogólnoeuropejskiego indywidualnego produktu emerytalnego (OIPE) (Dz. Urz. UE L 198 z 25.07.2019, str. 1) oraz na subkoncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o ogólnoeuropejskim indywidualnym produkcie emerytalnym (Dz. U. poz. 1843) każdego z małżonków.

Przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków są objęte wspólnością ustawową także w wypadku, gdy zostały nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił.

Umowny ustrój majątkowy

Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). 

Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa.

Umowa majątkowa małżeńska może być zmieniona albo rozwiązana. W razie jej rozwiązania w czasie trwania małżeństwa, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowiły inaczej.

• Wspólności majątkowej małżeńskiej nie można przez umowę rozszerzyć na:
• przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny,
• prawa majątkowe, które wynikają ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,
• prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
• wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, o ile nie wchodzą one do wspólności ustawowej, jak również wierzytelności z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,
• niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

• Ustrój rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków polega na tym, że po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonek, którego dorobek jest mniejszy niż dorobek drugiego małżonka, może żądać wyrównania dorobków przez zapłatę lub przeniesienie prawa.

Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać zmniejszenia obowiązku wyrównania dorobków. W razie braku porozumienia między stronami co do sposobu lub wysokości wyrównania, rozstrzyga sąd.

Ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej

Ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej może nastąpić zarówno w trakcie trwania małżeństwa jak i na skutek rozwodu.

W trakcie trwania małżeństwa rozdzielność majątkowa może zostać ustanowiona przez małżonków:

• przed notariuszem, 
• na skutek pozwu o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej. 

Pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej składa się do sądu. Musi on spełnić wymogi formalne przewidziane przez prawo. Podlega on opłacie sądowej w wysokości 200 złotych. Co ważne – w szczególnych przypadkach możliwe jest ustanowienie przez sąd rozdzielności majątkowej z datą wsteczną, tj. przed datą złożenia pozwu o ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej. 

Podział majątku wspólnego 

Aby możliwy był podział majątku wspólnego musi nastąpić rozdzielność majątkowa małżeńska (przed notariuszem, na skutek wydania wyroku ustanawiającego rozdzielność majątkową małżeńską lub na skutek wydania wyroku rozwodowego). 

Po ustanowieniu rozdzielności małżonkowie (lub byli małżonkowie) mogą podzielić majątek wspólny:

• przed notariuszem,
• w postępowaniu sądowym na skutek złożenia wniosku o podział majątku wspólnego.

Jeśli podział majątku wspólnego ma miejsce przed notariuszem, może obejmować wszystkie lub tylko część składników majątku wspólnego. 

Jeśli to sąd dokonuje podziału majątku wspólnego z urzędu bada on skład majątku wspólnego. W tym wypadku podział obejmuje cały majątek wspólny małżonków (lub byłych małżonków).

Ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym

Zgodnie z przepisami, w przypadku gdy w małżeństwie panuje ustawowy ustrój majątkowy małżeński (wspólność majątkowa małżeńska) oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.

Jednak z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustalenia nierównych udziałów. Oznacza to tyle, że ustalenie udziałów w majątku wspólnym uwzględnia stopień, w którym każdy z małżonków przyczynił się do powstania tego majątku. 

Co ważne – przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Pojęcie ważnych powodów jest pojęciem niedookreślonym. W świetle orzecznictwa wskazać można natomiast, iż ważnym powodem jest rażące lub uporczywe naruszanie przez jednego z małżonków obowiązków wobec rodziny, jak również długotrwała separacja zawiniona przez danego małżonka. Jako przykłady ważnych powodów odnajdziemy również trwonienie majątku czy rażące nieprzyczynianie się do jego powiększania. Każdorazowo jest to natomiast przedmiotem oceny sądu.

Ustalenie znaczenia klauzuli generalnej „ważne powody” należy odnieść do całokształtu postępowania małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej. W tym zakresie konieczne jest ustalenie, w jaki sposób wykonywane były ciążące na uczestnikach obowiązki rodzinne, jak również, czy dochodziło do rażącego i uporczywego nierealizowania obowiązków.

Zwrot nakładów i wydatków przy podziale majątku wspólnego

Zgodnie z przepisami przy podziale majątku wspólnego (chyba że sąd nakaże wcześniejszy zwrot jeśli wymaga tego dobro rodziny) każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. 

Każdy z małżonków może także żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. 

Brak jest natomiast możliwości żądania zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Podsumowanie

Kwestie związane ze zgromadzonym w trakcie małżeństwa majątkiem i jego podziałem są złożone. Ustalenie składników majątków osobistego i wspólnego każdego z małżonków, chwila powstania rozdzielności majątkowej, ustalenie udziałów małżonków w majątku wspólnym, podział składników majątku i zwrot nakładów to kwestie niezwykle istotne. Kompleksowe podejście do tematu pozwoli niejednokrotnie uchronić przed stratą cenne składniki majątkowe.

Masz dodatkowe pytania bądź wątpliwości? Pomożemy Ci!

Jeśli masz dodatkowe pytania bądź wątpliwości w zakresie ustrojów majątkowych małżeńskich, rozdzielności majątkowej i podziału majątku lub jeśli potrzebujesz pomocy w przeprowadzeniu omawianych procesów – skontaktuj się z nami! Z chęcią odpowiemy na każde pytanie, pomożemy w dopełnieniu wszelkich formalności dotyczących omawianej tematyki czy pomożemy Ci w ramach sporu sądowego.

Podobne wpisy:

• 

  Podatek u źródła (WHT) od dywidendy wypłacanej zagranicznej spółce

  Podatek WHT (ang. Withholding Tax) to tzw. podatek u źródła. Regulacje prawne z nim związane niejednokrotnie budzą wątpliwości interpretacyjne i przysparzają podatnikom nie lada zmartwień. Poniżej poruszona zostanie kwestia podatku WHT w kontekście dywidendy wypłacanej przez polską spółkę spółce zagranicznej (na potrzeby niniejszego wpisu uznano, że spółką, która ma otrzymać dywidendę od polskiej spółki jest […]

• 

  Regulamin organizacyjny podmiotu leczniczego 

  W poprzednich artykułach omawialiśmy formalności związane z utworzeniem podmiotu leczniczego oraz procedurę związaną z wpisem podmiotu leczniczego do Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą. Ważnym elementem procesu tworzenia podmiotu leczniczego jest określenie jego struktury organizacyjnej, przy czym prawidłowe opisanie tej struktury istotnie ułatwi dalsze czynności związane z rejestracją. Zasadniczym dokumentem kształtującym strukturę podmiotu leczniczego jest regulamin […]

Najnowsze wpisy:

• 

  Dlaczego warto się przekształcić? Jak i po co zmienić jednoosobową działalność gospodarczą w spółkę z o.o.

  Prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą, ale coraz częściej słyszysz o przekształceniach w spółki z ograniczoną odpowiedzialnością? Nie bez powodu. Przekształcenie JDG w sp. z o.o. to krok, który może dać realne […]

• 

  Umowa pożyczki – forma, elementy, termin zwrotu

  Umowa pożyczki jest jedną z najczęściej zawieranych umów w obrocie cywilnoprawnym – zarówno między osobami fizycznymi, jak i przedsiębiorcami. Choć często zawierana jest w formie ustnej, nie oznacza to, że […]