Na skróty
ukryj
Wyłączenie sędziego po uchyleniu orzeczenia – kiedy działa z mocy prawa?
W praktyce procesu karnego regularnie pojawia się pytanie – co dzieje się ze składem sądu po uchyleniu orzeczenia i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania? Czy jest możliwe, żeby ten sam sędzia znowu orzekał w tej samej sprawie?
Zasadniczo odpowiedź na to pytanie brzmi – nie. Kwestia ta została wprost uregulowana
w Kodeksie postępowania karnego
Podstawa prawna
Odpowiedź na zadane wyżej pytanie zawarta jest wprost w art. 40 § 1 pkt 7 KPK, zgodnie
z którym to przepisem sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone.
Oznacza to, że ustawodawca uznał taką sytuację za na tyle doniosłą z punktu widzenia bezstronności sądu, iż wyłączenie następuje automatycznie, bez potrzeby wykazywania żadnych dodatkowych okoliczności. W praktyce sędzia, który dostrzega istnienie tej przeszkody, wyłącza się samodzielnie poprzez złożenie pisemnego oświadczenia do akt, a na jego miejsce wstępuje inny sędzia.
Oznacza to, że wyłączenie następuje automatycznie i nie trzeba w tym przedmiocie składać żadnego dodatkowego wniosku ani uzyskiwać dodatkowego postanowienia.
Dlaczego sędzia musi zostać wyłączony?
Cel takiego rozwiązania jest jasny – sędzia, który wcześniej współuczestniczył w wydaniu rozstrzygnięcia, które następnie zostało uchylone, może mieć już ukształtowany pogląd na sprawę. Przepis art. 40 § 1 pkt 7 KPK ma więc służyć wyeliminowaniu ryzyka, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy sędzia będzie – choćby nieświadomie lub niecelowo – sugerował się treścią wcześniejszego rozstrzygnięcia, w którego wydaniu brał udział.
Stanowisko Sądu Najwyższego
Kwestia ta od lat nie budzi wątpliwości judykatury, w tym Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 7 kwietnia 2020 r., IV KK 93/20, Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał, że o wyłączeniu sędziego decyduje sam fakt uchylenia orzeczenia, w którego wydaniu uczestniczył. SN podkreślił również, że nie ma znaczenia etap postępowania, na którym sędzia miałby ponownie orzekać. Innymi słowy, jeżeli sędzia brał udział w wydaniu uchylonego orzeczenia, to zakaz ponownego orzekania aktualizuje się niezależnie od tego, czy sprawa wraca następnie do sądu pierwszej, czy drugiej instancji
Trzeba jednak zaznaczyć, że nie oznacza to automatycznego wyłączenia sędziego w każdej sytuacji, gdy wcześniej zetknął się on z daną sprawą. Orzecznictwo przyjmuje, że art. 40 § 1 pkt 7 KPK nie działa rozszerzająco. Szczególnie istotny jest tu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16 kwietnia 2015 r., SK 66/13, w którym uznano, że przepis ten jest zgodny z Konstytucją w takim zakresie, w jakim nie przewiduje automatycznego wyłączenia sędziego, który brał udział w wydaniu orzeczenia uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, a następnie ponownie uczestniczy w postępowaniu odwoławczym po wydaniu nowego wyroku przez sąd pierwszej instancji.
To stanowisko zostało następnie potwierdzone również w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego. W postanowieniu z 11 marca 2021 r., I KO 8/21, wskazano wprost, że art. 40 § 1 pkt 7 KPK nie przewiduje wyłączenia z mocy prawa sędziego od ponownego udziału w postępowaniu odwoławczym tylko dlatego, że wcześniej brał udział w wydaniu orzeczenia kasatoryjnego. W takim układzie procesowym automatyzm z art. 40 KPK nie działa, choć w wyjątkowych sytuacjach nadal można rozważać wyłączenie na podstawie art. 41 § 1 KPK, jeżeli pojawią się uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego.
Wnioski praktyczne
Z praktycznego punktu widzenia najważniejszy jest skutek procesowy naruszenia omawianej reguły. Jeżeli w wydaniu orzeczenia bierze udział sędzia, który podlega wyłączeniu na podstawie art. 40 KPK, zachodzi bezwzględna przyczyna odwoławcza z art.
439 § 1 pkt 1 KPK. Oznacza to, że takie orzeczenie podlega uchyleniu niezależnie od granic zaskarżenia, podniesionych zarzutów oraz tego, czy uchybienie miało realny wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Podsumowanie
Podsumowując powyższe rozważania, należy odróżnić dwie sytuacje. Po pierwsze – jeżeli sędzia brał udział w wydaniu orzeczenia, które następnie zostało uchylone, jest wyłączony z mocy prawa od dalszego udziału w sprawie. Po drugie – sam wcześniejszy udział sędziego w postępowaniu nie zawsze oznacza automatyczne wyłączenie – nie dotyczy to w szczególności sędziego, który brał udział jedynie w wydaniu orzeczenia uchylającego wyrok i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania. W tej drugiej sytuacji ewentualne zastrzeżenia należy oceniać nie przez pryzmat art. 40 § 1 pkt 7 KPK, lecz art. 41 § 1 KPK.
Podobne wpisy:
-
Powiernicze nabycie weksla
Powiernicze nabycie weksla – podstawowe informacje W praktyce obrotu zdarzają się sytuacje, w których weksel jest przekazywany innej osobie nie po to, aby definitywnie przenieść na nią ekonomiczny interes związany z dokumentem, lecz po to, aby mogła ona dochodzić praw z weksla w oznaczonym celu i według uzgodnionych zasad. Taka konstrukcja określana jest zwykle jako […]
-
Zapis umowny o możliwości przeniesienia umowy na inny podmiot
Zgoda blankietowa na przejęcie umowy – czy jest dopuszczalna? W praktyce konstruowania umów zdarzają się zapisy umowne, które dają prawo jednej ze stron do „przeniesienia umowy” na inny podmiot. Na gruncie przepisów prawa cywilnego nie jest to jednak tak łatwo osiągalne. W polskim prawie cywilnym nie istnieje jako taka konstrukcja „cesji umowy”. Szczególne wątpliwości konstrukcyjne […]
Najnowsze wpisy:
-
Kiedy upływa kadencja i wygasa mandat członka organu fundacji rodzinnej?
Wstęp W praktyce funkcjonowania fundacji rodzinnych jedno z pozornie prostych pytań może w najbliższym czasie nabrać szczególnego znaczenia. Chodzi o to, kiedy dokładnie upływa kadencja członka zarządu albo rady nadzorczej […]
-
Powiernicze nabycie weksla
Powiernicze nabycie weksla – podstawowe informacje W praktyce obrotu zdarzają się sytuacje, w których weksel jest przekazywany innej osobie nie po to, aby definitywnie przenieść na nią ekonomiczny interes związany […]
Oceń wpis!
[Ocen: 1 Średnia: 5]
