Polska fundacja rodzinna – nowe narzędzie w planowaniu sukcesji

We wrześniu 2019 roku Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii opublikowało Zieloną Księgę Fundacji Rodzinnych, która była punktem wyjścia dla prac nad nową instytucją w naszym porządku prawnym. Publikacja Księgi otworzyła dyskusję mającą na celu wypracowanie rozwiązań, które zostaną wdrożone w przepisach dotyczących fundacji. Po kilkunastu miesiącach rozmów i konsultacji wygląda na to, że wypracowano model polskiej fundacji rodzinnej i wkrótce możemy spodziewać się już konkretnego projektu ustawy.

Czym jest fundacja rodzinna?

Fundacje rodzinne, określane także mianem fundacji prywatnych, dotychczas znane były wyłącznie ustawodawstwu zachodniej Europy. Występowały również nielicznie w systemie common law. Wśród europejskich krajów fundację prywatną można było dotychczas założyć w takich krajach jak Austria, Belgia, Holandia, Liechtenstein, Malta, Monako, Niemcy, Szwajcaria i Szwecja.

Fundacja rodzinna wywodzi się z instytucji anglosaskiego funduszu powierniczego (tzw. trust).

W największym uproszczeniu trust to struktura ustanawiana w drodze czynności prawnej na rzecz określonych osób, o których mówi się, że są jej beneficjentami. Jest on powołany po to, aby przekazać mu określony majątek, który następnie będzie zarządzany w interesie powierzającego (osoby, która przekazała majątek) lub innych wskazanych przez niego osób, przy czym to zarządzanie odbywa się na podstawie instrukcji, zasad lub ogólnych reguł wyznaczonych przez powierzającego. Podobne cele ma realizować fundacja rodzinna, z której rozwiązań aktualnie można skorzystać niestety tylko w innych ustawodawstwach.

Celem założenia i funkcjonowania fundacji jest więc realizacja planów i zamiarów jej założyciela, co jest elementem, które odróżnia fundację rodziną od zwykłych (charytatywnych) fundacji, które można powoływać na gruncie ustawy o fundacjach. Te drugie bowiem nie mogą być powoływane w celu realizacji prywatnych celów fundatora, natomiast istota funkcjonowania fundacji rodzinnej, opiera się właśnie na realizacji interesów majątkowych fundatora i ich ochronie.

Jaka będzie polska fundacja rodzinna?

Choć projekt ustawy nie został jeszcze opublikowany, przedstawione zostały podstawowe założenia, które stanowić będą elementy konstrukcyjne nowej instytucji. Póki co wiemy, że najpewniej:

  1. fundacja będzie tworzona w drodze aktu notarialnego, zmiany statutu fundacji również będą dokonywane w tej formie;
  2. do fundacji (podobnie jak do spółek prawa handlowego) będą mogły być wnoszone środki pieniężne jak i innego rodzaju aktywa: nieruchomości, udziały, akcje, itd.;
  3. fundacja będzie mogła zostać powołana przez jedną lub kilka osób a jej beneficjentami będą mogły być osoby fizyczne oraz organizacje typu non-profit;
  4. fundacja będzie mogła również swobodnie prowadzić działalność inwestycyjną, nie przewiduje się też jakichś szczególnych wymagań w stosunku do osób, które będą wchodzić w skład jej organów;
  5. założenie fundacji i wniesienie do niej majątku nie będzie naruszało uprawnień osób, którym przysługują roszczenia z tytułu zachowku oraz roszczenia alimentacyjne.

Wygląda więc na to, że polska fundacja rodzinna konstrukcyjnie będzie w pewnej części przypominać te zachodnie, znane choćby w Holandii, gdzie podmioty te działają pod nazwą Stichting lub Stichtingadministratiekantoor.

Opodatkowanie polskiej fundacji rodzinnej

Nie da się ukryć, że zainteresowanie prawników jak i przede wszystkim osób, które potencjalnie mogą skorzystać na założeniu fundacji prywatnej, przyciągają również zagadnienia podatkowe związane z założeniem i funkcjonowaniem tego podmiotu, wniesieniem do niego majątku, a także ewentualną wypłatą z majątku fundacji. Wygląda na to, że główne zasady opodatkowania fundacji kształtować się będą w sposób następujący:

  1. wniesienie majątku do fundacji będzie neutralne podatkowo;
  2. wypłata ze środków fundacji na rzecz jej beneficjentów ponad wartość wkładów fundatora ma być opodatkowana przez beneficjentów według stawki 19 proc., przy czym ma nie być to podatek dochodowy, lecz podatek od spadek i darowizn (i podlegać reżimom tej ustawy);
  3. z tytułu tych wypłat beneficjenci mają nie być objęci daniną solidarnościową;
  4. jeśli zostanie przewidziana możliwość prowadzenia przez fundację rodzinną działalności gospodarczej, to będzie ona w tym zakresie podatnikiem podatku od osób prawnych na ogólnych zasadach;
  5. zakłada się również, iż w zakresie środków jakie fundacja otrzyma z tytuły wypłaty dywidendy czy też inne określonych zysków kapitałowych, fundacje będą zwolnione z CIT.

Oczywiście na ostateczny kształt ustawy i potwierdzenie powyższych informacji trzeba jeszcze poczekać. Jedno jest pewne, celem ewentualnych udogodnień podatkowych na pewno nie jest umożliwienie jakichkolwiek optymalizacji podatkowych, lecz wyłącznie stworzenie ram prawnych, w ramach których założenie fundacji i jej funkcjonowanie nie będzie mniej korzystne niż przekazanie majątku spadkobiercom na zwykłych zasadach czy funkcjonowanie struktur holdingowych.

Ile jeszcze trzeba poczekać?

Jak wynika z zapowiedzi Ministerstwa ustawa o fundacjach może wejść w życie już 1 stycznia 2022 roku, czyli w perspektywie kilkunastu miesięcy będzie możliwe założenie tego rodzaju podmiotu i rozpoczęcie przez niego działalności. To oznacza, że przedsiębiorcy, którzy planują zmianę pokoleniową w swoich firmach, przekazanie w nich steru a także zapewnienie trwałości majątku, mogą już zacząć się przygotowywać do tych działań i planować je również w kontekście możliwości skorzystania z rozwiązań prawnych, które da polska fundacja prywatna.

Fundacja prywatna – czy jest (mi) potrzebna?

Sam fakt rozpoczęcia prac przez Ministerstwo nad polską fundacją rodzinną jest pokłosiem wielkiego zainteresowania polskich przedsiębiorców tym rozwiązaniem. Instytucja ta od wielu lat z powodzeniem funkcjonuje w wielu krajach europejskich. Do tej pory również wielu rodzimych przedsiębiorców decydowało się z nich skorzystać. Zagraniczne fundacje prywatne (rodzinne) to bardzo korzystne i elastyczne rozwiązanie z bogatą tradycją jeśli chodzi o jej praktyczne wykorzystanie.

Wprowadzenie polskiej fundacji rodzinnej ma umożliwić każdemu, kto chce ochronić majątek rodzinny, uniknięcie niekontrolowanej sukcesji, a także zapewnienie sprawnego i długotrwałego zarządzania aktywami czy firmą. Jest to istotne, gdyż wielokrotnie pojawiały się głosy, że oferowane przez kodeks cywilny regulacje w zakresie dziedziczenia i przekazywania majątku, takie jak testament, zapis windykacyjny, polecenia, mogą nie pozwalać na osiągnięcie tych rezultatów.

Nie ulega wątpliwości, iż każdy kto prowadzi firmę, powinien mieć na względzie, to że kiedyś trafi ona w inne ręce. Tym samym konieczne staje się zastanowienie i uzyskanie odpowiedzi na pytania takie jak: do kogo ma trafić Twoja firma, na jakich zasadach ma odbyć się przekazanie firmy, co ma być celem przekazania firmy lub majątku (zachowanie biznesu czy jego spieniężenie). To od odpowiedzi na te pytania zależeć będzie dobranie instytucji prawnych i rozwiązań, które najlepiej sprostają oczekiwaniom danej osoby, jej rodziny oraz biznesu.

Przeczytaj także: Przygotowanie testamentu – rzeczy, na które należy zwrócić uwagę

Dowiedz się więcej o naszej ofercie:

Skontaktuj się z nami aby uzyskać więcej informacji.

Oceń wpis!
[Ocen: 4 Średnia: 5]
Strona do poprawnego działania wymaga włączonej obsługi JavaScript w przeglądarce.